Stichting Sobibor

Jaarverslag 2005

Bestuur
Gedurende het hele jaar 2005 hebben wij steun gehad van Alwin Kapitein en Bennie Vlaskamp bij het organiseren en uitvoeren van onze werkzaamheden. Per 2006 treden zij officieel tot ons bestuur toe.

Seminar
Het jaar begon meteen met een hoogtepunt, want het eerste weekend van januari organiseerden wij een seminar voor onze Duitse vrienden van Bildungswerk Stanislaw Hantz. Wij hadden drie dagen de tijd om hen een overzicht te geven van de Joodse Nederlandse geschiedenis. Het programma bestond o.a. uit een wandeling door Joods Amsterdam, bezoeken aan het Joods Historisch Museum, de Hollandsche Schouwburg, de Burcht van Berlage en het Verzetsmuseum. Eén dag trokken wij per bus naar de Herinneringscentra van Kamp Amersfoort en Kamp Westerbork. Ook stond een lezing door Johannes Houwink ten Cate, directeur van het Centrum voor Holocaust- en Genocidestudies op het programma.
Dat wij daarnaast konden regelen dat onze gasten op een Amsterdamse boot logeerden verhoogde hun enthousiasme en maakte hen even Amsterdammer onder de Amsterdammers.
De opkomst was hoog en de groep bestond uit 30 personen. Dankzij subsidies van Het Koperen Stelenfonds, de FNV en de inzet van alle betrokkenen werd dit weekend een groot succes. Naast de informatieve doelstelling van deze dagen was er ook plezier, hetgeen een onvergetelijk weekend opleverde.

Namen lezen
Eind januari vond het project Namen Lezen plaats, een co-productie van het Nederlands Auschwitz Comité, Herinneringscentrum Kamp Westerbork en het Verzetsmuseum Amsterdam. Ook de Stichting Sobibor heeft in Amsterdam deelgenomen aan het lezen van namen. Het viel daarbij op dat ook tijdens de nachtelijke uren er steeds toehoorders in de zaal aanwezig waren.

Kranslegging
Tijdens de Auschwitz herdenking op 30 januari en de herdenking van de Februaristaking op 25 februari 2005 heeft de Stichting Sobibor een krans gelegd.

Getuigenissen
In juni vond in het Nationaal Monument Kamp Vught voor de 6e keer de herdenking plaats van de Kindertransporten die vanuit Vught via Westerbork met 1269 kinderen naar Sobibor vertrokken.
Judith Waterman-van Geens verloor bij een van die transporten het zusje waarnaar zij later werd vernoemd. Haar getuigenis daarover is opgeschreven door Janneke de Moei en in mei in de serie Getuigenissen aan onze donateurs toegezonden.
De officiele herdenkingsdienst in Vught stond dit jaar in het teken van getuigenissen en het verhaal van Judith, dat daar voorgedragen is door Jetje Manheim. Toon van Kalmthout heeft de getuigenis van zijn pelgrimage naar de laatste rustplaats van Selly Andriesse in Sobibor voorgelezen. Ook zij maakte deel uit van deze kindertransporten.

Educatieve reis
De reis naar de kampen van de Aktion Reinhardt vond begin september plaats. Bildungswerk Stanislaw Hantz heeft haar contacten verder uitgebreid, zodat dit jaar ook tien Poolse studenten aan de activiteiten deelnamen. De Nederlandse groep bestond eveneens uit tien deelnemers. Vanuit het klooster in Lublin waar wij verbleven werd dagelijks gereisd; de Poolse studenten sloten zich iedere ochtend bij de groep aan. Dit jaar bezochten wij Sobibor, Belzec, Treblinka en Izbica. Facultatief kon op de laatste dag een bezoek gebracht worden aan Majdanek. Omdat per dag slechts één locatie bezocht werd was er steeds voldoende tijd om ter plekke diep op de geschiedenis in te gaan. Ook dit jaar kon Jules Schelvis de deelnemers weer rondleiden over het voormalige kampterrein van Sobibor.
Noemenswaard is ook dat iedere deelnemer aan deze reis over alle bezochte kampen een goed gedocumenteerd boek met relevante informatie ontving.
De onderlinge uitwisseling tussen de drie nationaliteiten kwam tijdens deze reis goed op gang.

Inmiddels is besloten deze reis tot een structurele gezamenlijke jaarlijkse activiteit te maken van Bildungswerk Stanislaw Hantz en de Stichting Sobibor.

Gedenklaan
Tijdens onze aanwezigheid in Sobibor hebben wij gezien dat de Gedenklaan zich goed ontwikkelt. Ook dit jaar zijn weer 20 bomen via de Stichting Sobibor geplant en voorzien van een gedenksteen. Er staan inmiddels ruim honderd bomen met stenen. De bomen zijn in het afgelopen jaar goed onderhouden en duidelijk gegroeid.
Dit jaar is ook de mogelijkheid gerealiseerd om in het museum informatie achter te laten over degenen die op een steen worden herdacht. Hiertoe is in een speciale ruimte op de bovenverdieping een ladekast geplaatst. Voor degenen die op een steen herdacht worden is een lade beschikbaar die gevuld kan worden met teksten, foto’s of ander materiaal.

Financiën
Onze financiële situatie heeft zich in 2005 positief ontwikkeld, dankzij uw steun aan ons. Twee bijzondere initiatieven willen wij hier niet onvermeld laten.

In 2005 overleed mevrouw Overdulve. Vanaf het moment van oprichting van de Stichting in 1999 heeft zij maandelijks een bedrag aan ons gedoneerd. Zij betoonde daarmee, ook na het overlijden van haar man, haar respect aan de blinde vriend van haar echtgenoot, die via Westerbork naar Sobibor werd gedeporteerd. Wij hebben mevrouw Overdulve nog bij haar leven onze waardering kunnen betuigen.

Toon van Kalmthout, de schrijver van onze eerste getuigenis ‘Selly’, waarin hij de geschiedenis van het joodse meisje Selly Andriesse vertelt, dat op bijna elfjarige leeftijd in Sobibor werd vermoord, schreef een in eigen beheer uitgegeven boek over zijn jonge jaren. Bij toezending daarvan aan zijn familie en vrienden heeft hij twee ‘goede doelen’ genoemd waaraan de ontvangers een bijdrage konden storten. Eén van deze twee doelen was de Stichting Sobibor. Wij zijn hem erkentelijk voor deze bijdrage.

Vriendenkring
Eind 2005 ontvingen wij bericht dat in Wlodawa de Vereniging van Vrienden van het Herinneringscentrum Sobibor is opgericht. De vereniging wil zich inzetten voor de belangen van de nabestaanden en zoekt daarvoor actief contact met organisaties als de Stichting Sobibor. Geprobeerd wordt een Europees netwerk op te zetten met vertegenwoordigers uit alle landen die mensen in Sobibor hebben verloren. Ook wordt gewerkt aan educatieve programma’s voor Poolse scholen. De vereniging bestaat uit 15 vrijwilligers die ieder met hun specifieke vaardigheden bijdragen aan deze doelstelling. De Stichting Sobibor is verheugd over dit initiatief.

DVD project
In 2004 is de documentaire ‘Als ik later groot ben’ door de Werkgroep Zart gepresenteerd. Deze documentaire omvat interviews met acht overlevenden die een relatie hebben met de kindertransporten van juni 1943, waarbij 1269 kinderen uit kamp Vught via Westerbork naar de gaskamers van Sobibor werden gevoerd.
In 2005 is deze documentaire in samenwerking tussen de Werkgroep Zart, het Centrum voor Holocaust- en Genocidestudies en de educatieve uitgeverij ThiemeMeulenhoff, voorzien van bijpassend lesmateriaal en verspreid onder 400 docenten.
Deze documentaire vormt de basis van een uit te werken educatieve DVD met het doel jongeren bewust te maken van het belang van vrijheid, respect voor en betrokkenheid bij de ander.
Voor deze fase is van verschillende instanties subsidie verkregen. De tweede helft van 2005 is gebruikt om de inhoudelijke opzet van de DVD uit te werken, zodat in 2006 de realisatie kan plaatsvinden.

Co-docent
Met ingang van het collegejaar 2005/2006 treedt Jules Schelvis op als co-docent naast professor Johannes Houwink ten Cate om de masterstudenten aan de Universiteit van Amsterdam te onderwijzen in de geschiedenis van de holocaust.

Rachel Borzykowskipenning
In het vierde kwartaal is besloten de Rachel Borzykowskipenning toe te kennen aan Florian Ross voor de kennis die hij in woord en daad sinds vele jaren overbrengt aan Nederlandse en Duitse belangstellenden die meer willen weten over het lot van de joden in de Tweede Wereldoorlog. Zijn kennis over de holocaust en de Aktion Reinhardt, de drie voormalige vernietigingskampen in Oost-Polen, en in het bijzonder over het vernietigingskamp Sobibor wordt geroemd. De Stichting vindt het van bijzondere betekenis de prijs dit jaar toe te kennen aan een burger van het land waar eens de beslising werd genomen van de Endlösung der Judenfrage. Hij wordt hiermee geëerd als persoon en als leidende kracht van Bildungswerk Stanislaw Hantz, waarmee wij ook het belang van de samenwerking tussen Bildungswerk en de Stichting Sobibor willen onderstrepen.
Aangezien Jules Schelvis begin 2006 zijn 85e verjaardag vierde werd besloten beide gebeurtenissen te vieren met een feestelijke receptie in februari 2006. Hierover in ons volgende jaarverslag meer.

Lezingen
Jules Schelvis heeft in 2005 weer lezingen gehouden. Hij sprak in Duitsland in Göttingen, Essen, Vlotho, Bielefeld, Dessau, Köthen en Bernburg.
Voor een groep bezoekers uit Volkmarsen verzorgde hij een rondgang door het voormalige Joods Amsterdam.
Een speciale bijeenkomst werd geregeld in Arolsen waar hij sprak voor de medewerkers van de Internationale Suchdienst van het Internationale Rode Kruis.
In Lublin verzorgde hij een lezing voor de deelnemers aan de educatieve reis naar de vernietingskampen; ook leidde hij de deelnemers rond over het terrein van het voormalige vernietigingskamp Sobibor.
In Nederland droeg hij bij aan de volgende bijeenkomsten:
- de herdenking van de componist Leo Smit in Westerbork;
- In Bodegraven en Hendrik Ido Ambacht bij de opvoering van het theaterstuk De opstand in Sobibor;
- twee maal als gastspreker bij de UvA;
- op 9 december voor leraren geschiedenis in het Anne Frankhuis.